step21 – Initiative für Toleranz und Verantwortung: Kommentar // Komentarz

Projekte [Weiße Flecken] Gastbeiträge Olkusz Kommentar // Komentarz

Der Kampf um die Erinnerung

: Die Bäume, an denen die drei Männer erhängt wurden, stehen heute noch. Die Schüler aus Olkusz haben hier zum Gedenken Kerzen niedergelegt. // Drzewa, na których powieszono trzech mężczyzn stoją do dziś. Uczniowie z Olkusza złożyli przy nich kwiaty i świece ku pamięci zamordowanych.

Die von uns ausgewählte Geschichte hat uns ganz besonders berührt, denn die Todgeweihten stammten aus unserer Stadt. Als wir Zeugen jener Ereignisse suchten, Menschen, die damals gelebt hatten und die uns hätten helfen können, begegneten wir immer noch lebendigen, schmerzhaften Erinnerungen. Uns war nicht bewusst, dass in unserer Gegend etwas so Tragisches stattgefunden hatte. Während der Besatzung durch die Nazis gab es in Olkusz zwei Massenexekutionen, im Abstand von etwa 20 Monaten – dennoch ist die Diskrepanz zwischen ihnen, was Respekt und Erinnerung angeht, gewaltig.

An dem Ort der ersten Exekution steht schon seit Langem ein Denkmal, der Name dieser Straße erinnert an die Geschehnisse. Jedes Jahr finden Festlichkeiten statt, bei denen Vertreter der Stadtverwaltung und der gesellschaftlichen Organisationen anwesend sind. An dem Ort der zweiten Exekution (die wir hier beschreiben), werden wir kein Monument finden; hier wurde noch nie eine Feier zu Ehren der Opfer abgehalten. Wir verspürten ob dieser Tatsache Enttäuschung und Schmerz – all das hat einen bitteren Beigeschmack. Unser negativer Eindruck war überwältigend. Wir haben gehofft, wichtige Artikel zum Thema in überregionalen Zeitungen aus jener Zeit zu finden. Doch trotz eines Besuches der Bibliothek in Olkusz, des Archivs der Jagiellonen-Universität in Krakau und der Schlesischen Bibliothek in Kattowitz war der Zugang zu Quellen sehr begrenzt. Lediglich im Archiv der Universität bekamen wir die Kattowitzer Zeitung und die Anzeigen für das polnische Volk zu lesen. Dort wurde die Exekution mit keinem Wort erwähnt. Auch die Deutschen hatten diese Begebenheit in den offiziellen Organen nicht erwähnt. Es ist beschämend, dass der einzige Artikel, der sich mit dieser Sache befasst, aus der Gegenwart stammt: aus dem Nachrichten-Bulletin des Kreises Olkusz (Powiatowy Biuletyn Informacyjny).

Wir möchten gerne das Bewusstsein der Bewohner unserer Stadt für dieses Ereignis schärfen, ihnen aufzeigen, wie viele Fakten ihnen nicht bekannt sind. Wir möchten ihnen bewusst machen, dass der Zweite Weltkrieg auch in Olkusz seine Spuren hinterlassen hat. Zu diesem Zweck haben wir symbolisch den Jahrestag der Exekution begangen. Dabei wollten wir uns bei unserer Reflexion nicht von negativen Emotionen leiten lassen, sondern in erster Linie das Gedenken der Opfer menschlichen Hasses ehren.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Walka o pamięć

Historia, którą opisujemy wywarła na nas szczególne wrażenie, dlatego, że straceni byli olkuszanami. Szukając świadków tego zdarzenia spotkaliśmy się z bolesnymi i wciąż żywymi wspomnieniami. Nie zdawaliśmy sobie sprawy, że w naszej okolicy miało miejsce tak tragiczne wydarzenie. Podczas okupacji hitlerowskiej w Olkuszu miały miejsce 2 zbiorowe egzekucje. Dzieliło je około 20 miesięcy. Jednak dysproporcja szacunku i pamięci między nimi jest ogromna. Na miejscu pierwszej od dawna stoi pomnik, a ulicę, przy której odbyła się egzekucja, upamiętniono nazwą przypominającą stracenie. W każdą rocznicę odbywają się uroczystości z udziałem przedstawicieli władz miejscowych i organizacji społecznych. W miejscu drugiej, przez nas przedstawianej, nie znajdziemy upamiętniającego monumentu, nigdy też nie zorganizowano obchodów rocznicy. W naszych sercach pojawił się niesmak i rozczarowanie. Negatywne wrażenie było ogromne.

Mieliśmy nadzieję na odnalezienie znaczących artykułów w gazetach wydawanych na szerszym obszarze, niż nasz powiat. Mimo wizyty w bibliotece i archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie oraz Biblioteki Śląskiej w Katowicach, dostęp do źródeł był ograniczony. Jedynie w drugiej z wymienionych instytucji udostępniono nam tytuły „Kattowitzer Zeitung” i „Ogłoszenia dla ludu polskiego”. Żadnej wzmianki na temat egzekucji. Niemcy nie opisali tego wydarzenia w oficjalnych gazetach. Dopiero dziś, we współczesnych gazetach można znaleźć artykuły opisujące wydarzenia z 1942 roku. Chcielibyśmy zwiększyć świadomość mieszkańców naszej miejscowości odnośnie tego wydarzenia. Pokazać im, jak wielu nie znają faktów, i że II wojna światowa zostawiła po sobie ślad także w Olkuszu. W tym celu uczciliśmy symbolicznie rocznicę tego zdarzenia unikając refleksji nacechowanych negatywnymi emocjami, a starając się przede wszystkim oddać hołd ofiarom ludzkiej nienawiści.